# Het handboek van &kalzium;

## Inleiding

&kalzium; voorziet u van alle soorten informatie over het PSE (Periodiek systeem der elementen). U kunt ontzettend veel informatie opzoeken over de elementen en u kunt visualiseringen gebruiken om ze te laten zien. &kalzium; is gratis en wordt verspreid onder de &GNU; Public License.

U kunt het periodiek systeem der elementen laten weergeven aan de hand van blokken en reeksen. U kunt gegevens voor een groot aantal elementen in kaart brengen zoals het kookpunt of de atoommassa. U kunt ook teruggaan in de tijd en zien welke elementen bekend waren in een bepaald jaar. Ook kunt u de moleculaire massa van moleculen laten berekenen door de aanwezige calculator.

## Snelle startersgids voor &kalzium;

Dit is de eerste keer dat je &kalzium; opstart, vanaf het Toepassingen Educatief Wetenschappelijk&kalzium; in het &kmenu; of door &Alt;F2 en dan `kalzium` in te voeren in het typveld.

&kalzium;'s hoofdscherm &kalzium;'s hoofdscherm

&kalzium; is opgedeeld in een zogenaamde navigatiebalk aan de linkerkant (in het rood, 1) en een overzicht van het periodieke systeem aan de rechterkant (in het blauw 2). Met de menubalk bent u in staat om te kiezen wat u wilt zien en de statusbalk laat u de gegevens zien. U kunt de navigatiebalk verbergen door Weergave Navigatiebalk tonen aan te klikken.

Wanneer u met uw muis over een element gaat, dan verschijnen er in het tabblad Overzicht van de navigatiebalk alle bekende gegevens.

U kunt de tabel op verschillende manieren laten rangschikken: U kunt het laten rangschikken in groepen, blokken, zuurverhoudingen &etc;. U kunt dit veranderen in de taakbalk boven aan het programma via menuoptie Weergave Schema .

Als u gegevens van een specifiek element wilt weten, klikt u in de tabel op het desbetreffende element en de informatie zal worden getoond.

&kalzium;'s informatiedialoog &kalzium;'s informatiedialoog

U kunt gegevens in kaart brengen via Hulpmiddelen Gegevens plotten... . Dan kiest u wat u in kaart wilt brengen op de y-as en een reeks elementen die u in kaart wilt laten brengen op de x-as. De schermafdruk hieronder toont de massa van de elementen 1 t/m 10.

De dialoog gegevens in kaart brengen De dialoog gegevens in kaart brengen

In de woordenlijst ( Hulpmiddelen Woordenlijst... ) worden de meeste belangrijke chemische woorden uitgelegd en er wordt een afbeelding getoond van de meest gebruikte hulpmiddelen.

De Woordenlijst Het Woordenlijst

## &kalzium; gebruiken

### Overzicht voor het gebruik van Kalzium

Hieronder vindt u schermafdrukken van &kalzium; tijdens gebruik:

&kalzium; is eenvoudig in het gebruik. Het is speciaal ontworpen voor studenten van elke leeftijd, voor gebruik als een kleine en snelle database.

Het hoofdscherm van &kalzium;, direct nadat u het programma voor het eerst opstart. Het hoofdscherm van &kalzium;

### Het informatiedialoogvenster

De informatie dialoog word geactiveerd als u met de &LMB; op een element klikt. Dit is de plek waar de informatie over een element te vinden is. Met de knoppen onderin het venster of met het gebruik van het scrollwieltje kunt u switchen tussen de elementen zonder het venster te hoeven sluiten.

#### Overzicht

In het Overzicht vindt u de meest belangrijke informatie over een element. In het midden ziet u het symbool van het elment met zijn elementaire nummer linksonder. Linksboven staat de naam van het element en rechtsonder staat het atoomgewicht.

&kalzium;'s informatiedialoog &kalzium;'s informatiedialoog

#### Bohr's atoomschillen

Het tabblad Atoommodel laat u de atoomschillen zien genaamd de orbitalen. Ieder orbitaal staat voor een schil en elke gele cirkel staat voor een elektron.

&kalzium;'s informatiedialoog &kalzium;'s informatiedialoog

#### Diversen

Het tabblad Diversen geeft u meer informatie over het huidige element: onder meer wanneer het is ontdekt en de herkomst van de naam.

&kalzium;'s informatiedialoog &kalzium;'s informatiedialoog

#### Isotopen

Het tabblad Isotopen geeft informatie over de verschillende isotopen van het element.

Massa

- De massa van dit isotoop.

Neutronen

- Het aantal neutronen dat dit isotoop heeft.

Percentage

- Het percentage atomen van dit isotoop type dat voorkomt in de natuur. Ook genoemd verhouding.

Halfwaardetijd

- Alleen onstabiele isotopen hebben een halfwaardetijd. Dit is de tijd die het isotoop nodig heeft om de helft te laten vervallen.

Vervalenergie en wijze van verval

- Van sommige isotopen is bekend dat ze deeltjes uitzenden tijdens het radioactief verval. Elk verval heeft een specifieke energie uitstoot, die ook wordt weergeven naast de wijze van verval.

Spin en pariteit

- De spin van de kern en zijn pariteit.

Magnetisch moment

- De magnetische dipooligheid van de kern. Gemeten in eenheden van een nucleaire magneton.

&kalzium;'s informatiedialoog &kalzium;'s informatiedialoog

#### Gegevensoverzicht

Het tabblad Gegevensoverzicht geeft informatie over verschillende feiten van het element.

Afhankelijk van de gegevens die beschikbaar is in Kalzium ziet u de verschillende stralen (radius) van het element. De covalente straal is de straal van een niet geladen atoom of een element in een molecuul. Dat kan bijvoorbeeld de afstand tussen het H en O atoom in water zijn. De Atoomstraal is de straal van een elementair atoom dat niet verbonden is met een ander atoom. De Van der Waalsstraal wordt gedefinieert als de afstand van twee atomen van het zelfde soort in twee gelijke moleculen, bijvoorbeeld twee koolstof atomen in propaan. De laatste is de Ionstraal samen met de lading.

De atoommassa van een element is de gemiddelde massa van alle isotopen in verhouding met hun percentage voorkomen in de natuur.

&kalzium;'s informatiedialoog &kalzium;'s informatiedialoog

#### Spectrum

&kalzium;'s informatiedialoog &kalzium;'s informatiedialoog

### Nummering

De nummering is een manier om de 18 groepen in het periodiek systeem te nummeren. U kunt de nummering veranderen in IUPAC, oude IUPAC en CAS of u kunt het volledig uitschakelen.

De volgende opties in het menu Weergave Nummering kunnen worden gebruikt om de getoonde nummering te wijzigen:

- Geen nummering: wanneer deze optie is ingesteld, zal er helemaal geen nummering weergegeven worden.

- IUPAC (standaard) is de International Union of Pure and Applied Chemistry (vertaald: Internationale Unie van Zuivere en Toegepaste Chemie). Dit is een organisatie die de meeste standaarden voor chemische zaken bepaalt. Het nieuwe IUPAC-systeem nummert elk kolom met Arabische cijfers van 1 (een) tot 18 (achttien).

- CAS is de Chemical Abstracts Service. In het CAS-systeem worden de letters A en B toegewezen aan de groep met hoofdelementen (A) en overgangselementen (B). Hoewel de nummering van IUPAC de officiële is, wordt de nummering van CAS het meest gebruikt op school en in laboratoria.

- Het Oude IUPAC-systeem labelt kolommen met Romeinse cijfers, gevolgd door de letter A of B. De kolommen waren zodanig genummerd dat kolommen een tot zeven genummerd waren als IA tot VIIA, kolom 8 tot 10 waren genummerd met VIIIA, kolom 11 tot 17 waren genummerd met IB tot VIIB, en kolom 18 was genummerd met VIII. Vanwege de verwarring die het oude IUPAC- en het CAS-systeem wekte heeft de IUPAC het nieuwe systeem aangenomen.

### Kleurenschema's

&kalzium; kan de elementen een bepaalde kleur geven waarbij gekeken wordt naar hun periodieke blok en groep, hun gedrag met zuur of de fase (&ie; vast/vloeibaar/gas) bij een bepaalde temperatuur.

De kleurenschema's kunnen worden gewijzigd in menu Weergave Schema.

- Monochroom: alle elementen hebben dezelfde kleur. U kunt de standaardkleur wijzigen in menuoptie Instellingen&kalzium; instellen... en dan tabblad Kleuren.

- Blokken: gebruikt voor elk blok een andere kleur.

- Symbolisch: toont pictogrammen voor elk element.

- Reeks: voor elke van de negen reeksen wordt een aparte kleur gebruikt.

- Groepen: gebruikt voor elke groep een andere kleur. Een groep is een verticale kolom in het periodiek systeem der elementen. Het standaard-periodiek systeem bevat 18 groepen. Elementen in een groep hebben vergelijkbare configuraties van hun valentie electronen. Dit geeft ze vergelijkbare eigenschappen.

- Gradiënt

  De gradiënt laat de elementen volgens de eigenschappen die u selecteert zien samen met een gradiënt kleurenschema. De elementen waarvan geen data aanwezig is worden grijs weergeven.

  Gradiënt voor de covalente straal Gradiënt voor de covalente straal

  - Covalente straal

  - Vanderwaalsstraal

  - Atoommassa

  - Kookpunt

  - Smeltpunt

  - Electronennegativiteit (Pauling)

  - Electronenaffiniteit

  - Ontdekkingsdatum

  - Eerste ionisatie

### Hulpmiddelen

#### Isotopentabel

De Isotopentabel... toont u de isotopen van de elementen.

Er zijn verschillende soorten isotopen, sommige ervan zijn stabiel, anderen niet. De onstabiele isotopen kunnen vervallen met alfa-stralen of twee verschillende beta-stralen. Deze verschillen worden voorgesteld door verschillende kleuren.

het venster van de Isotopentabel

&kalzium; kan de isotopen van een groot aantal elementen weergeven.

#### Risk/Security-zinnen

De R/S frasen, ook bekend als Risk en Safety Statements, R/S statements, R/S nummers en R/S sentences, is een systeem met risico-codes en frasen voor het labelen van gevaarlijke chemicaliën en componenten. De R/S frase van een component bestaat uit een risicogedeelte (R) en een veiligheidsgedeelte (S), elk gevolgd door een combinatie van nummers. Elk nummer correspondeert met een frase. De frase correspondeert met de letter/nummer-combinatie en heeft dezelfde betekenis in verschillende talen.

#### Woordenlijst

De woordenlijst geeft u definities van de meest gebruikte gereedschappen in de chemie en van sommige enkele gegevens. Links van het venster ziet u een boomdiagram met onderwerpen. Bovenaan staan de chemische termen en eronder ziet u een 2e diagram met het gereedschap dat je gebruikt in een laboratorium.

Bovenaan in het venster ziet u een zoekbalk. Als u in deze balk typt zal in het diagram meteen gezocht worden naar het woord. Het kleine knopje rechts van die zoekbalk leegt voor u de balk.

De Woordenlijst

#### Gegevens in kaart brengen

Het dialoog Gegevens in kaart brengen... geeft u de mogelijkheid om informatie over de elementen weer te geven. De X-as representeert het bereik van elementen (van een getal naar een hoger getal). U kunt dit bereik instellen met behulp van de velden Eerste element en Laatste element in de dialoog.

Het dialoog Gegevens in kaart brengen

&kalzium; kan gegevens over een bereik van elementen weergeven.

#### Vergelijkingsoplosser

De vergelijkingsoplosser stelt de gebruiker in staat om chemische vergelijkingen op te lossen. Dit is een voorbeeld:

> aH2O + bCO2 -> cH2CO3

De opgeloste vergelijking word aan de rechterkant van het venster getoond. Zoals u kunt zien in het voorbeeld, kunt u een of meer coëfficiënten invoegen. De andere coëfficiënten worden dan toegevoegd. Het is zelfs mogelijk om haakjes om de elementen of ladingen te zetten zoals u bij de laatste 2 voorbeelden kunt zien.

De dialoog Vergelijkingsoplosser

&kalzium; kan chemische vergelijkingen oplossen.

#### Zijbalk

##### Overzicht

Overzicht

Het tabblad Overzicht laat u een overzicht zien van het element waarop uw cursor zich bevindt.

##### Aggregatietoestand

Het tabblad Aggregatietoestand is de tweede in het navigatiepaneel.

U krijgt eerst de volgende pictogrammen en tekst te zien

Het dialoog Aggregatietoestand

&kalzium; kan met kleuren aangeven welke elementen in de fase vast/vloeibaar/gas zijn bij een gegeven temperatuur.

##### Tijdlijn

De functie Tijdlijn maakt het mogelijk om de elementen te bekijken van de ingestelde tijdsperiode. Dit is handig om een gevoel te krijgen over hoe het Periodiek systeem in de tijd is gegroeid, waarbij er steeds meer elementen ontdekt werden. Als u de balk naar links beweegt zullen sommige elementen verdwijnen en weer terugkomen als u de balk naar rechts beweegt. Verder zal het getal telkens veranderen.

Het getal staat voor het jaartal waarna u kijkt. Als u de balk naar ⪚ 1856 verplaatst ziet u alleen de elementen die al ontdekt waren in het jaar 1856.

U zult merken dat sommige elementen zelfs niet getoond worden in het jaar 2004. Dit komt doordat deze elementen nog niet ontdekt zijn, maar slechts voorspeld.

De Tijdlijn

De PSE terug in de tijd (elementen die bekend waren in 1856)

##### Berekenen

Het tabblad Berekenen is de laatste in de zijbalk. Hiermee kunt u moleculaire massa's berekenen.

U krijgt eerst de volgende pictogrammen en tekst te zien

Berekenen

Berekenen

##### Legenda tonen

Met menuoptie Legenda tonen kunt u de legenda voor het schema waarin u zich bevindt (groepen, familie, blokken) laten weergeven. De legenda wordt standaard weergegeven. Als u het verbergt zal het verborgen blijven totdat u zelf de menuoptie weer selecteert. &kalzium; onthoudt deze instelling zodat de instelling ook wordt gebruikt bij een volgende start van het programma.

## &kalzium; instellen

&kalzium; heeft vele configuratiemogelijkheden. U kunt ze vinden door de configuratiedialoog te openen via menuoptie Instellingen &kalzium; instellen... .

De dialoog &kalzium; instellen Kleuren

In de sectie Kleuren vindt u voor elk kleurenschema een tabblad. Hier kunt u de verschillende kleuren voor elk kleurenschema veranderen.

De dialoog &kalzium; instellen Eenheden

In het tabblad Eenheden kunt u eenheden kiezen. U kunt selecteren of u kJ/mol prefereert of het gewoon laat als eV. De temperatuur is standaard in Kelvin maar u kunt die veranderen in graden Celcius of graden Fahrenheit.

De dialoog &kalzium; instellen Overig

In de Overig optie kunt u selecteren om de atoommassa of alleen elementnummer weer te geven in het PSE.

## Overzicht van de opdrachten

### Menu's en sneltoetsen

#### Het menu Bestand

Bestand Opslaan als...

- Slaat de tabel van &kalzium; als afbeelding op.

&Ctrl;Q Bestand Afsluiten

- Afsluiten van &kalzium;.

#### Het menu Weergave

Weergave Nummering Geen nummering

- Toon geen nummeringschema.

Weergave Nummering IUPAC

- Toon de IUPAC-nummering.

Weergave Nummering CAS

- Toon de CAS-nummering.

Weergave Nummering Oude IUPAC

- Toon de oude IUPAC-nummering.

Weergave Schema Eén kleur

- Toon alle elementen met één achtergrondkleur.

Weergave Schema Blokken

- Toon de 4 blokken met elementen.

Weergave Schema Symbolisch

- Toon pictogrammen voor elk element.

Weergave Schema Reeks

- Toon de families van de elementen.

Weergave Schema Groepen

- Toon de groepen elementen.

Weergave Gradiënt Geen gradiënt

- Uitschakelen van elke gradiënt voor de tabel.

Weergave Gradiënt Covalente straal

- Toon de covalente straal van een element.

Weergave Gradiënt Vanderwaals

- Toon de van der Waals straal van een element.

Weergave Gradiënt Atoommassa

- Toon de atoommassa van een element.

Weergave Gradiënt Kookpunt

- Toon het kookpunt van de elementen.

Weergave Gradiënt Smeltpunt

- Toon het smeltpunt van een element.

Weergave Gradiënt Elektronegativiteit (Pauling)

- Toon de electronegativiteit van een element.

Weergave Gradiënt Elektronaffiniteit

- Toon de electronenaffiniteit van een element.

Weergave Gradiënt Ontdekkingsdatum

- Toon de ontdekkingsdatum van elk element met verschillende achtergrond kleuren voor elke eeuw.

Weergave Gradiënt Eerste ionisatie

- Toon de eerste ionisatie-energie van een element.

Weergave Tabellen Tabel: Klassieke periodieke systeem

- Toon de klassieke tabel met alle elementen.

Weergave Tabellen Tabel: Korte periodieke systeem

- Toon een tabel zonder overgangselementen.

Weergave Tabellen Tabel: Overgangselementen

- Toon een tabel met alleen overgangselementen.

Weergave Tabellen Tabel: DZ periodieke systemen

- Dit item representeert de tabel zoals DZ Deutscher Zentralausschuss "Duitse Centrale Comité" suggereert.

Weergave Legenda tonen

- Toon of verberg de legenda.

Weergave Zijbalk tonen/verbergen

- Toon of verberg de zijbalk.

#### Het menu Hulpmiddelen

Hulpmiddelen Gegevens in kaart brengen...

- Open de dialoog voor gegevens in kaart brengen.

Hulpmiddelen Isotopentabel...

- Open de isotopentabel.

Hulpmiddelen Woordenlijst...

- Open de woordenlijst.

Hulpmiddelen Vergelijkingsoplosser...

- Open de vergelijkingsoplosser.

Hulpmiddelen Chemische bestanden converteren...

- Open een dialoog om een brede reeks van chemische bestandsformaten en gegevenstypen te importeren en te exporteren met de Open Babel bibliotheek.

Hulpmiddelen R/S-zinnen

- Open de dialoog voor Risk/Security-zinnen.

Hulpmiddelen Tabellen...

- Toon een dialoog met het Griekse alfabet en numerieke voorvoegsels en Romeinse nummers.

Weergave Hulpmiddelen Molecuulbewerker...

- Open de molecuulbewerker.

Hulpmiddelen Gegevens exporteren...

- Open een dialoog waarin u Elementen en hun Eigenschappen kunt selecteren om deze te exporteren naar een &HTML;-bestand.

#### Het menu Instellingen

Instellingen Werkbalk tonen

- Toon of verberg de hoofdwerkbalk.

Instellingen Statusbalk tonen

- Toon of verberg de statusbalk.

Instellingen Sneltoetsen instellen...

- Stel de sneltoetsen in die u wilt gebruiken om het programma met het toetsenbord te bedienen.

Instellingen Werkbalken instellen...

- Stel de werkbalk in door items toe te voegen, te verplaatsen of te verwijderen.

Instellingen &kalzium; instellen...

- Open de dialoog met &kalzium;-instellingen.

#### Het menu Help

&help.menu.documentation;

## Vragen en antwoorden

Moet ik ooit betalen voor &kalzium;?

Nee, nooit. Maar de auteur verwelkomt altijd leuke post of een dvd als bedankje. &kalzium; wordt verspreid onder de GPL, dus u zult nooit hoeven te betalen voor dit programma.

## Hoe kan ik bijdragen?

Door mij met data te ondersteunen.

In de wereld der wetenschap komt en gaat alles erg snel. Als u een onjuiste of ontbrekende waarde vindt, kunt u me een e-mail sturen.

Bugs (fouten, crashes) opsporen en suggesties geven

Als u bug in het programma tegenkomt, of suggesties hebt voor verbeteringen, kunt u het me altijd laten weten via &Carsten.Niehaus.mail;.

## Dankbetuigingen en licentie

&kalzium;

Programma Copyright 2001-2005 &Carsten.Niehaus; &Carsten.Niehaus.mail;

Met bijdragen van:

- Pino Toscano toscano.pino@tiscali.it

&vertaling.tijmen;&vertaling.rinse;&vertaling.kristof;&nagelezen.freek; &underFDL; &underGPL;

## Installatie

### &kalzium; verkrijgen

&install.intro.documentation;

### Benodigdheden

&kalzium; zelf kunt u vinden op de website van &kalzium;, en maakt deel uit van het project KDE-edu.

### Compilatie en installatie

&install.compile.documentation;
&documentation.index;