# Een korte rondleiding door &kstars;

Dit hoofdstuk loodst u door &kstars;, en maakt u bekend met vele van de belangrijkste eigenschappen.

U ziet hier een schermbeeld van het hoofdvenster van &kstars;: Hoofdvenster

In het schermbeeld hierboven ziet u een gedeelte van de hemel rondom Betelgeuze afgebeeld, de helderste ster in het sterrenbeeld Orion. Orion is zojuist opgekomen boven de oostelijke horizon. Sterren worden getoond met hun werkelijke kleur en relatieve helderheden. De helderste sterren zijn van hun naam voorzien (&bijv;, Betelgeuze). M42, de Orionnevel, is te zien rechts van de gordel-sterren van Orion, net boven de horizon. Als u goed kijkt, kunt u ook de planeet Saturnus linksboven zien. In drie hoeken van het schermbeeld ziet u tekstvelden met informatie over de huidige tijd (LT: 12:39:25 19/03/03), de huidige plaats op aarde (Baltimore, Maryland, USA), en het object dat zich nu in het midden van het beeld bevindt (Kijkrichting: Betelgeuze (alpha Orionis)). Boven de afbeelding van de sterrenhemel zijn twee werkbalken. De hoofdwerkbalk bevat snelkoppelingen voor menufuncties, en een tijd"widget" waarmee u kunt bepalen hoe snel de simulatieklok loopt. De beeldwerkbalk bevat knoppen waarmee het tonen van verschillende soorten objecten kan worden aan- en uitgezet. Onderaan het scherm is een statusbalk waarin de naam wordt getoond van het object waarop u klikt, en de hemelcoördinaten (Rechte Klimming en Declinatie) van de muiscursor.

## Waar ben ik?

Het eerste dat moet worden gedaan is het instellen van de geografische locatie. Als u dit niet doet, neemt &kstars; aan dat u zich bevindt in Greenwich, UK (thuisbasis van de Royal Observatory, waarvan de lengte per definitie =0 is). Omdat u zich waarschijnlijk ergens anders bevindt, zult u dit moeten veranderen. Noot: Royal Observatory: Koninklijke Sterrewacht. Deze sterrewacht speelde een erg belangrijke rol bij het vinden van technieken om op zee de lengte te bepalen van de positie van een schip. Dat was voor die tijd niet goed mogelijk, reden waarom er op de Australische westkust zoveel Nederlandse namen voorkomen (van gestrande schepen! De Nederlanders profiteerden van de sterke westelijke stroming en winden op 30 tot 40 graden zuiderbreedte, en gingen op het laatste moment naar het noorden, op weg naar Java).

Open het venster Geografische locatie instellen door in het menu Instellingen het menuonderdeel Geografische locatie instellen... te kiezen, of door op het Globe-pictogram in de werkbalk te drukken, of door &Ctrl;g te typen.

Hier ziet u een schermafbeelding van het venster Geografische locatie instellen: Het veranderen van de geografische locatie Het venster Stad kiezen

Er is een lijst van meer dan 2500 voorgedefinieerde steden beschikbaar om uit te kiezen. U kunt uw locatie instellen door een stad in deze lijst te kiezen. Elke stad wordt in de wereldkaart weergegeven met een klein stipje, en wanneer in de lijst een stad is gekozen, ziet u op de plaats van die stad in de kaart een rode draadkruis.

Het is niet handig om door de hele lijst van 2500 steden te gaan bladeren, op zoek naar een bepaalde plaats. Om het zoeken eenvoudiger te maken, kan de lijst worden gefilterd door tekst in te vullen in de vakken onder de kaart. Bijvoorbeeld, in de schermafbeelding ziet u de tekst Ba in het vak Stedenfilter, met M ingevuld in het vak Provinciesfilter en VS in het vak Landenfilter. Merk op dat van alle steden in de getoonde lijst de namen van de steden, provincies en landen beginnen met de ingevoerde tekst, waarop zij gefilterd zijn, en dat het bericht onder de filtervakken vertelt dat er 7 steden aan de filters voldoen. Merk ook op dat deze 7 steden in de kaart wit zijn gekleurd, terwijl de overige steden grijs blijven.

De lijst kan ook worden gefilterd op de positie in de kaart. Door ergens in de wereldkaart te klikken, zal een lijst worden getoond waarin alleen steden voorkomen die binnen 2 graden van de aangeklikte positie liggen. U kunt nu nog alleen zoeken op naam, of op positie, maar niet op beide tegelijk. Met andere woorden, als u op een positie in de kaart klikt, werken de naamfilters niet, en omgekeerd.

De informatie over de lengte, breedte en de tijdzone van de huidige gekozen locatie wordt getoond in de vakken onder het venster. Als u denkt dat deze informatie niet goed is kunt u die veranderen, en op de knop Toevoegen aan lijst drukken, om uw aangepaste locatie op te slaan. U kunt ook een totaal andere locatie definiëren door op de knop Velden wissen te drukken.

Als u uw eigen locaties toevoegt (of bestaande verandert), wilt u dan uw bestand `mycities.dat` aan ons toesturen, zodat we uw locaties kunnen toevoegen aan de hoofdlijst?

## Hoe laat is het?

Het volgende wat er moet gebeuren is het instellen van de tijd en/of de datum. Als &kstars; wordt gestart, wordt de tijd gelijkgezet met de systeemklok van uw computer, en zal de klok van &kstars; met de systeemklok meelopen. Als u de klok wilt stoppen, kiest u Klok stoppen in het menu Tijd, of klikt u gewoon op het pictogram Klok stoppen in de werkbalk. U kunt de klok sneller of langzamer laten lopen, en zelfs achteruit, met gebruik van het tijdstapspinveld in de werkbalk. Dit spinveld heeft twee paren van op- en neerknoppen. Het eerste zal u leiden door alle 83 beschikbare tijdstappen, een voor een. Met het tweede paar kunt u sneller door al deze tijdstappen gaan omdat u hiermee naar een volgende (of vorige) tijdseenheid gaat.

U kunt elke tijd of datum instellen door Tijd instellen... te kiezen in het menu Tijd, of door op het pictogram Tijd instellen in de werkbalk te drukken. Het venster Tijd instellen is een standaard "KDE Date Picker widget", samen met drie spinvelden voor het instellen van de uren, minuten en seconden. Als het nodig is om weer de huidige tijd in te stellen, kiest u gewoon Actuele tijd instellen in het menu Tijd.

Deze versie van &kstars; kan niet werken met data vroeger dan 1 oktober 1752, of na het jaar 8000. Dit zijn beperkingen van de Date/Time Class van &Qt;. We willen in de toekomst een eigen date/time class maken, waarmee deze beperkingen ruimer worden. Noot: Qt is de gebruikte programmeeromgeving. Hiermee wordt het maken van grafische programma's als &kstars; mogelijk of gemakkelijker gemaakt. Een Class is hierin een verzameling van bij elkaar horende gegevens. Date/time slaat op datum en tijd.

## Neem eens een kijkje!

Nu de tijd en de locatie zijn ingesteld, kunnen we eens een kijkje gaan nemen. U kunt het beeld verplaatsen met behulp van de pijltjestoetsen. De verplaatsingssnelheid wordt verdubbeld als u tegelijkertijd de &Shift;-toets ingedrukt houdt. U kunt het beeld ook verplaatsen door klikken en slepen met de muis. Merk op dat als het beeld wordt verplaatst, niet alle objecten worden getoond. Dit is gedaan om de CPU (de processor) te ontlasten, doordat die nu niet steeds de posities van alle objecten hoeft te herberekenen, waardoor een vloeiender verplaatsing mogelijk wordt (u kunt in het venster Weergaveopties instellen welke objecten verborgen worden tijdens verplaatsingen). Er zijn zeven manieren om de vergroting (of Zoomniveau) van het beeld in te stellen:

1. Met de toetsen + en -.

2. Met de In- en Uitzoomknoppen in de werkbalk

3. Kies Inzoomen/Uitzoomen in het menu Beeld.

4. Kies Naar hoekgrootte vergroten... in het menu Beeld. Hiermee kunt u de grootte van het gezichtsveld instellen, in graden.

5. Gebruik uw muiswiel.

6. Sleep op en neer met de muis met met ingedrukte middelste knop van de muis.

7. Houd &Ctrl; ingedrukt, terwijl u met de muis sleept. Hiermee kunt u een rechthoekig gebied in de kaart markeren. Als u de muisknop loslaat zal het beeld op de rechthoek inzoomen.

Merk op dat als u inzoomt, zwakkere sterren zichtbaar worden.

Zoom uit tot dat u een groene kromme lijn ziet, deze stelt uw locale horizon voor. Als u de standaard instellingen van &kstars; niet heeft veranderd, dan zal het beeld onder de horizon geheel donker zijn, waarmee de vaste grond van de aarde wordt voorgesteld. Er is ook een witte kromme lijn, die de hemelequator verbeeldt, en een bruine kromme lijn, die de ecliptica voorstelt, de baan die de zon lijkt te volgen tussen de sterren in de loop van het jaar. De zon bevindt zich altijd ergens op de ecliptica, en de planeten altijd er dichtbij.

## Objecten aan de hemel

&kstars; toont duizenden objecten aan de hemel: sterren, planeten, kometen, asteroïden, sterrenhopen, nevels en melkwegstelsels. Standaard worden sterren getekend als witte stippen met een gekleurde rand die overeenkomt met de werkelijke kleur van de ster. Planeten worden afgebeeld als gekleurde stippen bij een laag zoomniveau, maar met het werkelijke beeld van de planeet wanneer er ver genoeg wordt ingezoomd. Deep-skyobjecten (ver verwijderde objecten, zoals sterrenhopen, nevels en melkwegstelsels) worden met symbolen weergegeven, in een kleur die vertelt uit welke catalogus ze komen (Messier, NGC of IC). De meeste Messier-objecten worden met hun werkelijke afbeelding getoond, wanneer ver genoeg wordt ingezoomd. Deep-skyobjecten waarvoor extra afbeeldingen of koppelingen naar informatie beschikbaar zijn, worden met een aparte kleur afgebeeld (standaard is dit rood). Door op een object te klikken ziet u de naam ervan in de statusbalk. Met dubbelklikken komt het object midden in het beeld te staan, en wordt het object gevolgd (zodat het midden in het beeld blijft terwijl de tijd doorloopt). Met rechtsklikken op een object wordt een contextmenu geopend, met daarin nog meer opties.

### Het contextmenu

Hier is een voorbeeld van het contextmenu van de Orionnevel, die u ziet na er op te hebben rechtsgeklikt:

Contextmenu voor M 42 Contextmenu voor M 42

Hoe het contextmenu eruit ziet hangt een beetje af van het type object waarop u hebt rechtsgeklikt, maar de basisstructuur ziet u hieronder. U vindt er nadere informatie over het contextmenu.

In het bovenste gedeelte vindt u wat informatie (waarop u niet kunt klikken). In de bovenste drie vakjes ziet u de naam (of namen) van het object, en het type ervan. In de volgende drie vakjes ziet u de tijden van opkomst, doorgang (door de meridiaan) en ondergang, van het object.

Het middelste gebied bevat opdrachten voor wat er met het object moet gebeuren, zoals Centreren en volgen, Details... (dat een venster Objectdetails) opent, Label toevoegen, en Toevoegen/Verwijderen spoor (alleen voor lichamen in het zonnestelsel).

Hieronder vindt u koppelingen naar internetpagina's met afbeeldingen en/of informatie over het object. Als u nog een internetpagina weet met informatie of een afbeelding van het object, kunt u zelf een koppeling toevoegen aan het contextmenu van het object met behulp van Koppeling toevoegen...

### Objecten zoeken

U kunt zoeken naar objecten met een naam in het venster Object zoeken dat u kunt openen door op de knop Object zoeken te klikken in de werkbalk, door Object zoeken... in het menu Kijkrichting te kiezen, of door op de toetsen &Ctrl;F te drukken. Het venster Object zoeken ziet u hieronder: Venster object zoeken Venster object zoeken

Het venster bevat een lijst van alle objecten in &kstars; met een naam. Veel van deze objecten hebben alleen een catalogusnummer (bijvoorbeeld NGC 3077), maar er zijn objecten die ook een gewone naam hebben (bijvoorbeeld de Draaikolknevel). U kunt in deze lijst naar naam en naar objecttype filteren. Om naar de naam te filteren voert u de eerste letters van de naam in in het invulvak boven de lijst, waarna in de lijst alleen de namen worden getoond die met die letters beginnen. Om naar het type te filteren, kiest u het type in het combinatieveld onderin het venster.

Kies het gewenste object in de lijst, en druk op OK. Het object komt in het midden van het schermbeeld. Indien het object onder de horizon is, waarschuwt het programma dat u mogelijk niets ziet behalve de voorgrond (u kunt de voorgrond doorzichtig maken in het venster Weergaveopties ,of door op de knop Horizon omschakelen te klikken in de Beeld werkbalk).

&kstars; zal automatisch beginnen met volgen zodra het beeld is gecentreerd op een object, of met het venster Object zoeken, of door op het object te dubbelklikken, of doordat gekozen is voor Centreren en volgen in het contextmenu dat u ziet na rechtsklikken op het object. U kunt het volgen beëindigen door het beeld te verplaatsen, op het de knop Vergrendelen in de hoofdwerkbalk te klikken, of door Object volgen te kiezen in het menu Kijkrichting.

## Aanpassen van het schermbeeld

Er zijn verschillende manieren waarop het beeld naar wens kan worden aangepast.

- Kies een kleurenschema in het menu Instellingen Kleurenschema's. Er zijn vier van te voren gedefinieerde kleurenschema's, en u kunt uw eigen schema's maken in het venster Weergaveopties.

- U kunt het tonen van de werkbalken aan- en uitschakelen in het menu Instellingen Werkbalken. Zoals meestal het geval is bij KDE-werkbalken, kunt u ze naar elke rand van het venster slepen, en daar vastzetten. Ze kunnen zelfs geheel los van het venster worden geplaatst.

- Het tonen van de informatievakken wordt in- en uitgeschakeld in het menu Instellingen Informatievakken. Bovendien kunt u met de muis de informatievakken manipuleren. Elk vak heeft nog een paar regels die standaard verborgen zijn. U kunt het zichtbaar zijn van deze regels aan- en uitschakelen door op een vak te dubbelklikken. U kunt ook een vak verplaatsen door het te slepen met de muis. Als een vak de rand van het venster raakt, zal het aan die rand blijven plakken als het venster wordt vergroot of verkleind.

- Kies een GV-symbool in het menu Instellingen GV-symbolen. GV is een afkorting van GezichtsVeld. Een GV-symbool wordt afgebeeld in het midden van het scherm om de kijkrichting van het beeld aan te geven. Verschillende symbolen horen bij verschillende hoekafmetingen. U kunt een symbool gebruiken om te tonen wat u in een bepaalde telescoop kunt zien. Bijvoorbeeld, als u het GV-symbool kiest voor een 7x35 verrekijker, wordt er op het scherm een cirkel getekend met een middellijn van 9,2 graden; dit is het gezichtsveld van een 7x35 verrekijker.

  U kunt zelf uw GV-symbolen definiëren (of bestaande symbolen aanpassen) met het menuonderdeel GV-symbolen bewerken..., waarmee het GV-verwerkingsprogramma wordt gestart:

  Programma voor het bewerken van GV-symbolen GV-symboolverwerkingsprogramma

  De lijst met reeds bestaande GV-symbolen ziet u links. Rechts ziet u de knoppen voor het toevoegen van een nieuw symbool, het veranderen van de eigenschappen van het geselecteerde symbool, en het verwijderen van het geselecteerde symbool. Merk op dat u zelfs de vier voorgedefinieerde symbolen kunt veranderen of verwijderen (als u alle symbolen verwijdert, zullen de vier standaardsymbolen weer worden hersteld bij de volgende keer dat u &kstars; start). Onder deze drie knoppen is een grafisch venster met een afbeelding van het geselecteerde symbool. Wanneer u op de knop Nieuw... of Bewerken... drukt wordt het venster Nieuw GV-symbool geopend:

  Nieuw gezichtsveld-symbool Nieuw GV-symbool

  In dit scherm kunt u de vier eigenschappen van een GV-symbool veranderen: naam, grootte, vorm en kleur. De hoekgrootte voor het symbool kunt u invullen in het vak Gezichtsveld, of u kunt de tabbladen voor Oculair/Camera gebruiken voor het berekenen van de gezichtsveldhoek, gegeven de parameters van uw telescoop/oculair- of telescoop/camera-opstelling. De vier beschikbare vormen zijn: cirkel, vierkant, kruisdraad en roos. Als u alle vier de parameters heeft ingevuld, drukt u op OK, en het nieuwe symbool verschijnt in de lijst van gedefinieerde symbolen. Het zal dan ook in het menu Instellingen | GV beschikbaar zijn.

Naast deze opties in het menu Instellingen, zijn er een groot aantal mogelijkheden tot aanpassen beschikbaar in het venster Weergaveopties, dat in het volgende hoofdstuk uitvoerig wordt besproken.